Informacja o szlakach


    KORONOWO

Koronowo stanowiło pierwotnie - jako osada smolarska (Smeysche) (1288), (Smexe) (1292), własność biskupstwa kujawskiego. W 1288 roku nabyli ją Cystersi w drodze zamiany z biskupem włocławskim Wisławem i przenieśli tu siedzibę swego konwentu z Byszewa oraz założyli nowy klasztor. Istniały tutaj bardzo korzystne warunki do rozwoju gospodarczego - znakomity szlak komunikacyjny i transportowy, jakim była Brda i przeprawa przez nią oraz krzyżujące się szlaki handlowe z Kujaw i Wielkopolski do Gdańska i z Ziemi Chełmińskiej na Pomorze Zachodnie.

Zasługi Cystersów dla powstania i rozwoju Koronowa (zarówno gospodarczego jak i kulturalnego) są niewątpliwe. To oni uzyskali dla dzisiejszego Koronowa oprócz praw miejskich również liczne przywileje. Król Kazimierz Wielki nadał miastu m.in. przywilej odbywania targu w czwartek każdego tygodnia, która to tradycja przetrwała do dzisiaj. To dzięki Cystersom król Kazimierz Jagiellończyk nadał prawo do odbywania najpierw jednego jarmarku rocznie, a później drugiego. Jarmarki były okazją do wymiany handlowej. W ich trakcie spotykała się miejscowa ludność z okoliczną, ale nie tylko. Do Koronowa docierali nawet kupcy gdańscy. Jarmarki wpływały na ekonomiczne umocnienie miasta i mieszkańców. Miasto uzyskiwało opłaty od handlujących, a miejscowi rzemieślnicy i kupcy profity za sprzedane towary. Drogą nadań i kupna Cystersi powiększali swoje dobra lokując się w czołówce instytucji kościelnych posiadających ogromny majątek ziemski. W gospodarce feudalnej własność ziemska była jednym z najważniejszych źródeł dochodu, a zatem i dalszego rozwoju. Cystersi zajmowali się też wieloma innymi dziedzinami gospodarki, w tym rybołówstwem, bartnictwem, młynarstwem, rzemiosłem i handlem. Odgrywali również wielką rolę kulturotwórczą. W tym względzie dzisiaj zawdzięczamy im najwięcej, bo piękną i bogatą historię oraz wiele zabytków. Szczególną wartością i pięknem wyróżnia się kościół poklasztorny, w rozsypce natomiast znajduje się pałac opacki, będący dzisiaj domem mieszkalnym. Nie mamy też dostępu do zabudowań klasztornych - oryginalnych budynków barokowych, w których mieszkali cystersi. Pięknie prezentuje się z kolei kościół filialny św. Andrzeja, którego przebudowę zakończono w 1599 roku. W centrum miasta zachowała się charakterystyczna dla okresu średniowiecza zabudowa, wynikająca z zastosowania planu szachownicowego, której centralną część stanowi plac rynkowy. Są domy z XVIII-XIX wieku, z których część pobudowano jeszcze na fundamentach gotyckich.

Lokowanie miasta przez cystersów nie było jednak wcale łatwe i zanim je zrealizowano upłynęły 82 lata. Trzy próby założenia miasta były nieudane. Wszystkie te lokacje nie doszły do skutku najprawdopodobniej ze względów ekonomicznych (brakowało odpowiednich warunków do powstania miasta i jego rozwoju). Cystersi jednak ciągle czynili starania, aby pobudować miasto. Wreszcie kolejna, czwarta już próba udała się. Dokument, który ostatecznie został zrealizowany i uznaje się go za akt lokacyjny dzisiejszego Koronowa wydal król Kazimierz Wielki w Kruszwicy dnia 18 grudnia 1368 roku. Przy tym ważnym dla nas wydarzeniu obecnych było wielu dostojników kujawskich jak m.in: wojewoda Kujaw brzeskich Wojciech, wojewoda gniewkowski Mościcz, kasztelan kruszwicki Dobieslaw, podskarbi brzesko-kujawski Jan czy starosta gniewkowski Sędziwój z Szubina. Powstałe na mocy powyższego przywileju miasto miało nazywać się Byszewo, tak jak pierwotna siedziba cystersów. Dla odróżnienia jednak obu miejscowości nowe miasto zaczęto nazywać Nowe Byszewo. Nazwa Koronowo weszła w życie znacznie później, bo dopiero w pierwszej połowie XV w. Pochodzi ona od nazwy klasztoru koronowskiego, który mnisi nazwali Corona Marie ze względu na szczególnie pieczołowicie wyznawany kult Najświętszej Marii Panny. Mieszczanie i wójt nowo lokowanego miasta byli zwolnieni na mocy powyższego przywileju od sądownictwa urzędników królewskich, za co mieszczanie byli jednak zobowiązani do posłuszeństwa wobec wójta, który z kolei podlegał urzędującemu opatowi i przez niego był mianowany. Dokumentem będącym dopełnieniem aktu lokacyjnego, w którym bardziej szczegółowo uregulowano wszystkich sprawy związane z urządzeniem nowego miasta był nowy przywilej wydany przez opata Jana 11 listopada 1370 roku. Z przywileju tego dowiadujemy się m.in., że miasto posiadało już wtedy ukonstytuowane władze miejskie. Jest w nim mowa o wójcie, rajcach i ławnikach. Najprawdopodobniej z momentem lokacji i powołania władz, miasto sprawiło sobie pieczęć. Pierwsza informacja o pieczęci miejskiej pochodzi z 1399. Przedstawiała prawdopodobnie berło i koronę. Te same elementy tworzą obecny herb Koronowa. Jest to korona i berło o barwie żółtej na niebieskiej tarczy herbowej. Do rozwoju miasta przyczynił się również książę Kaźko szczeciński, o którym pisze Jan Długosz, że pochowany został w koronowskim klasztorze, a który potwierdzając przywilej Króla Kazimierza, a prywatnie dziadka, pozwolił na budowę mostu przez Brdę łączącego klasztor z miastem.

Różne były dalsze losy Koronowa. Bywały lata sprzyjające rozwojowi ale bywały też lata kryzysu jak chociażby w XVII w. i poł. XVIII w. w następstwie wojen szwedzkich i wojny północnej. Z 1717 roku pochodzi np. informacja, że w wyniku klęsk żywiołowych, przede wszystkim pożarów oraz tzw. morowego powietrza przez kilka lat miasto było puste. W 1772 r. miasto weszło w skład zaboru pruskiego. Liczyło wówczas ok. 700 mieszkańców. W 1819 roku władze pruskie dokonują kasacji klasztoru. Kościół zamieniono na parafialny, pierwotnie symultanny służył zarówno katolikom jak i ewangelikom i wrócił wkrótce do użytkowania tylko przez katolików. Zabudowania klasztorne zamieniono natomiast na więzienie znajdujące się tam do dzisiaj.

Na terenie Koronowa oraz gminy zachowało się jeszcze dużo zabytków, szczególnie architektury będących spuścizną cystersów dla naszych pokoleń.

-Kościół pocysterski przy ulicy Bydgoskiej 25. Cystersi przybyli do Koronowa w 1288r. z pobliskiego Byszewa. Już w roku następnym rozpoczęli budowę kościoła. Za twórcę projektu uważa się mnicha Theodricusa. Powstające zabudowania były murowane z cegły w stylu gotyckim. Jest to trójnawowa bazylika z transeptem i dwoma rzędami kaplic. Na przełomie XVII/XVIII w. opat Ignacy Bernard Gniński doprowadził do przebudowy wnętrza kościoła ze stylu gotyckiego na barokowy. W tym czasie również wyposażono kościół w nowe - barokowe, bardzo cenne elementy wystroju. Wnętrze kościoła zawiera wiele szczególnych dzieł: ołtarz główny z obrazem Bartłomieja Strobla, nadwornego malarza króla Władysława IV, piękne stalle, dziesięć obrazów przedstawiających zdarzenia z życia klasztoru, chór muzyczny, ambonę oraz wiele innych elementów, których urok możemy dostrzec zwiedzając kościół.
-Zabudowania klasztorne /obecnie więzienie/. Pierwotnie pobudowane współcześnie z kościołem. W czasie przebudowy kościoła rozebrane i wzniesione bardziej na wschód przy prezbiterium i południowym ramieniu transeptu. Klasztor stanowi zamknięty czworobok z dziedzińcem pośrodku, gdzie zachowała się zabezpieczona obecnie studzienka. W 1819r. za sprawą pruskiego zaborcy nastąpiła kasacja zakonu. Zabudowania klasztorne zostały przekształcone w więzienie.
-Mur klasztorny - oddziela obszar klasztoru wzdłuż zachodniej strony ulicy Bydgoskiej. Pochodzi z przełomu XVIII - XIX wieku. Murowany, tynkowany. Zwieńczony gzymsem wspartym na pilastrach, przerywany przez kwadratowe w rzucie filary.
-Pałac opacki w Koronowie przy ulicy Klasztornej. Zbudowany na przełomie XVII i XVIII w. za czasów opata Ignacego Bernarda Gnińskiego - barokowy. Murowany i tynkowany. Parterowy, prostokątny. Po kasacie zakonu włączony do zespołu więziennego. Aktualnie dom mieszkalny, w bardzo złym stanie technicznym.
-Kościół Św. Andrzeja przy ul. Szkolnej z końca XVI wieku mieszczący się na skarpie wznoszącej się z rynku ku wschodowi. Pierwotnie był tu kościół drewniany, zbudowany w latach 1382-1396. W obecnej postaci powstał w 1599r. za sprawą starań opata Wawrzyńca Żalińskiego. Gotycki, trzynawowy z zamkniętym trójbocznie prezbiterium i kwadratową wieżą od zachodu, ze szkarpami na narożach. W 1752 roku zniszczone sklepienie wymieniono na drewniane stropy. Wyposażenie kościoła: barokowo-rokokowe, z interesującym późnobarokowym ołtarzem głównym z 1740 roku, na którym podziwiać można obraz Matki Boskiej Miłującej
» strona główna
powiększ mapę

Koronowo - widok na kościól
Koronowo - kościól -oltarz
Koronowo - widok z lotu ptaka
Koronowo - kościól -oltarz
Koronowo - kościól -oltarz