Informacja o szlakach



Drogi Turysto i Pielgrzymie!
Piękne i gościnne Pomorze zaprasza wszystkich, których urzekają nie tylko osobliwości przyrodniczo - geograficzne oraz niezwykłe krajobrazy nadmorskiej i nadwiślańskiej krainy. Tu bowiem wiele niezwykłych miejsc zachwyca bogatym dziedzictwem, w tym szczególnie architektura dawnych klasztorów cysterskich. Zakonnicy, zwani "szarymi mnichami", którzy na ziemi pomorskiej gospodarowali przez sześć wieków, wywarli ogromny wpływ na jej rozwój gospodarczy i intelektualny. Warto zatem wybrać się w niecodzienną wędrówkę Pomorską Pętlą Szlaku Cysterskiego, która stanowi integralną część szlaku cysterskiego w Polsce wpisanego w europejskie drogi kulturowe; pielgrzymować po miejscach uświęconych modlitwą i pracą, by poznając przeszłość, łatwiej zrozumieć teraźniejszość i lepiej zaplanować przyszłość. Wzbogacimy tym nie tylko wiedzę o kulturotwórczej roli cystersów w tym regionie, ale pogłębimy duchowość nacechowaną charyzmatem służby Bogu i człowiekowi odzwierciedlającym dewizę, której wierni są do dziś cystersi - "ora et labora" (módl się i pracuj).

Pomorska Pętla Szlaku Cysterskiego
Na terenie województwa pomorskiego położone są trzy główne kompleksy pocysterskie: Oliwa i Pelplin (klasztory męskie) oraz Żarnowiec (klasztor żeński). Byszewo-Koronowo (siedziba szarych mnichów) oraz Chełmno i Toruń (dawne ośrodki życia zakonnego cysterek) objęte są zasięgiem administracyjnym województwa kujawsko- pomorskiego. Ze względów pragmatycznych wpisano je, jak również obiekty dawnego opactwa cystersów w Bukowie (ze względu na deklaracje woli gospodarzy ), leżące na terenie dzisiejszego województwa zachodniopomorskiego, w działania organizacyjne i promocyjne Pomorskiego Szlaku Cysterskiego (używana nazwa produktu turystycznego obejmującego wspomniane powyżej kompleksy). O dawnej świetności i zasobności opactw cysterskich przypominają nie tylko zespoły klasztorne, ale też mniejsze obiekty (kościoły parafialne, kaplice, kapliczki, dwory i zabudowania gospodarcze) licznie rozsiane wokół głównych siedzib szarych mnichów i mniszek. Wszystkie te miejsca stanowią o atrakcyjności kulturowej historycznego Pomorza, które charakteryzuje ogromny potencjał przyrodniczo - krajobrazowy, gospodarczy oraz dobrze zagospodarowana baza turystyczna i rozbudowana sieć komunikacyjna. Ogromnym atutem jest dobrze zachowane dziedzictwo cysterskie w postaci architektury sakralnej i wyposażenia świątyń; w równej mierze podejmowane wokół niego inicjatywy kulturotwórcze dające szansę włączenia się w proces, w którym poszukując źródeł rodzimej tradycji możemy poznać bogactwo i różnorodność kulturową w szerokim kontekście europejskiego dziedzictwa. Na terenie Pomorskiej Pętli Szlaku Cysterskiego zlokalizowano i opisano dotychczas dobra na terenie ponad 190 miejscowości należących do wspomnianych opactw, jak również dobra cystersów lądzkich, łekneńskich i klasztoru w Eldenie .

Osiedli nad wodami
Pierwsi mnisi cysterscy z Europy Zachodniej stosunkowo szybko przybyli na ziemie polskie, gdyż miało to miejsce już na początku lat czterdziestych XII w., docierając najpierw na Wielkopolskę (Łekno) i Małopolskę (Jędrzejów). Początki cystersów na ziemiach polskich przypadły na okres najbardziej dynamicznego rozwoju zakonu w Europie, który objął lata 1140-1153, a więc okres pontyfikatu Eugeniusza II i czasy działalności Bernarda z Clervaux. Po pierwszych fundacjach zakon szybko rozpowszechnił się na inne dzielnice rozbitej politycznie Polski, obejmując także tereny Pomorza Środkowego i Wschodniego oraz Kujaw i ziemi chełmińskiej. W omawianym obszarze cystersi zasiedlili najwcześniej Oliwę (1178-1186 r.) w dolinie na Potokiem Oliwskim, poprzez fundację rodziny książąt wschodniopomorskich oraz mnichów z klasztoru w Kołbaczu (zasilonych zakonnikami z duńskiego klasztoru Esrom). Do Bukowa Morskiego (z Dargunia w Maklemburgii) sprowadził szarych mnichów książę gdański Świętopełek II. Dokładna data przybycia nie jest znana, ale pierwsze nadania pochodzą z lat 1248 - 1253. Mikołaj Zbrożek, skarbnik księcia Kujawskiego Kazimierza był fundatorem kolejnego opactwa, położonego na wschodzie Pojezierza Krajeńskiego, w Byszewie, do którego pierwsi cystersi (prawdopodobnie z Sulejowa i Lubiąża) przybyć mieli w 1256 r. "Szarzy mnisi" po 1288 r. przenieśli się do Koronowa, gdzie osiedlili się na prawym brzegu rzeki Brdy. Książę tczewski Sambor I zafundował cystersom ziemie nad górnym brzegiem Wierzycy, w pobliżu wczesnośredniowiecznego grodziska w Pogódkach, gdzie mnisi, pochodzący z meklemburskiego Doberanu przebywali od 1258r. W roku 1276, po nadaniach Mściwoja II z 1274, doszło do translokacji z Pogódek do Pelplina. Tu cystersi osiedli w dolinie lewego brzegu dolnej Wierzycy. W latach 1245-1267 r., dzięki cystersom z Oliwy, doszło do fundacji także linii żeńskiej. W ich posiadłości nad jeziorem w Żarnowcu, założono zależny organizacyjnie i gospodarczo, jedyny na Pomorzu klasztor obediencji zakonnej. Miejscami osiedlenia cysterek obediencji biskupiej były Chełmno i Toruń. W 1266r. Bertold z Czystego i jego żona Krystyna zapisali chełmińskim cysterkom swe dobra ruchome i nieruchome, zachowując jednocześnie prawo korzystania z nich do śmierci. Nadanie to potwierdził w 1285 roku biskup chełmiński Werner. Cysterki toruńskie sprowadzone zostały najprawdopodobniej przez wielkiego mistrza Zakonu Krzyżackiego Hanno von Sangershausena w 1263 r. W 1341 roku wielki mistrz Dietrich von Altenburg nadał cysterkom prawo patronatu nad kościołem św. Jakuba, probostwem i przykościelną szkołą. W dalszej części poznamy dokładnie losy wspomnianych klasztorów cysterskich aż do chwili ich kasaty. Tu należy wspomnieć, iż cystersi po wielu latach na Pomorze powrócili…choć już nie do pierwotnych siedzib.

Pielgrzymować i zwiedzać
Dziś, mimo nieobecności cystersów i cysterek w dawnych założeniach świątynno-klasztornych, w ich byłych siedzibach tętni życie religijne, jak również kulturalne. Sanktuaria Królowej Krajny w Byszewie czy Matki Pojednania w Łęgowie oraz Kaszubskiej Pani w Swarzewie gościnnie witają pielgrzymów, spieszących z ufnością (wzorem cystersów) ku Najświętszej Panience. Corocznie organizowany w trzeci weekend września Jarmark Cysterski w Pelplinie wskrzesza w inscenizacjach, historycznych obrazach i muzyce dawne życie opactwa pelplińskiego; pozwala przenieść się wyobraźni w czasy, gdy Wierzycą przypływał tu król Jan III Sobieski lub gościli książęta Radziwiłłowie. W pierwszy weekend lipca Festyn Cysterski w Koronowie ukazuje kulturę tutejszych "szarych mnichów". Podobne imprezy w miesiącach letnich organizują gminy: Sianów i Darłowo (tereny dawnego opactwa bukowskiego). W Żarnowcu - na odpust Św. Anny miejscowa ludność odbywa pielgrzymkę z Nadola do Lubkowa łodziami rybackimi przez cysterskie jezioro żarnowieckie. Muzyka "W kręgu cysterskiego chorału" rozbrzmiewa latem w pocysterskich świątyniach - Starzynie, Mechowie, Pucku; natomiast organowa, w ramach międzynarodowych festiwali - w katedrze oliwskiej, pelplińskiej i koronowskiej farze. "Rok Cysterski 2008"- ogłoszony przez Gminy i Miasta Pelplin oraz Koronowo obfitowały w liczne przedsięwzięcia obrazujące wkład cystersów w rozwój kultury pomorskiej. Były to między innymi: konferencja naukowa "Biblioteki i skryptoria cysterskie na Pomorzu" (Pelplin 23-25 maja), obchody 700-lecia nadania praw miejskich dla Koronowa oraz IV Forum Gmin Cysterskich, Właścicieli Obiektów Cysterskich i Pocysterskich (Pelplin 19-23 września). Te, oraz wiele innych inicjatyw (w których często czynny udział biorą dzieci i młodzież ) utrwalają dziedzictwo szarych mnichów na Pomorzu, ale przede wszystkim edukują, pogłębiają tożsamość regionalną oraz rozwijają współczesną kulturę lokalną w oparciu o miejscowe zasoby historyczne. Udział we wspomnianych imprezach stanowi ogromną szansę na szczególnego rodzaju przeżycia dla wszystkich tych, którzy swoje stopy postawią na Pomorskim Szlaku Cysterskim. Wszystko to wpływa bardzo pozytywnie na rozwój turystyki kulturowej drogami szarych mnichów; sukcesywnie wzrasta bowiem liczba odwiedzających dawne opactwa cysterskie oraz zainteresowanych kulturą i tradycją Zakonu Cystersów. Motywuje to z kolei organizatorów ruchu turystycznego do podwyższania jakości usług turystycznych oraz rozbudowy infrastruktury wokół obiektów pocysterskich. Zatem zapraszamy, byście się sami o tym przekonali.
» strona główna
powiększ mapę

Pelplin
Dąbrowice
Oliwa
Koronowo
Żarnowiec