Informacja o szlakach

    TORUŃ
Torunia nie trzeba przedstawiać - rozsławiony przez urodzonego tu Mikołaja Kopernika, znany jest także z tradycji naukowych, wyrabianych tu od wieków pysznych pierników oraz wspaniałej gotyckiej architektury. W zachwycającą panoramę nadwiślańską miasta wpisana jest, nakryta charakterystycznym dachem bliźniaczym, wieża kościoła św. Jakuba Starszego. Średniowieczna budowla, to fara Nowego Miasta Toruń, a zarazem - o czym niewielu pamięta - dawny kościół klasztorny cysterek.

Historia toruńskich cysterek jest bardzo słabo znana. Nie jest, bowiem. jasne czy w średniowiecznym Toruniu żyły obok siebie dwa zgromadzenia żeńskie - cysterki i benedyktynki, czy też był to jeden konwent mieszający zwyczaje monastyczne obu zakonów i różnie nazywany w źródłach. W związku z tym trudno jest wskazać z całą pewnością datę pojawienia się w mieście mniszek od św. Bernarda - nastąpiło to bądź w roku 1263 (data wskazana przez XIX - wieczną literaturę), bądź w roku 1311 (czas pojawienia się w Toruniu benedyktynek). Na pewno, natomiast, była to inicjatywa krzyżacka, a spośród kilku toruńskich kościołów przy których mieszkały zakonnice z cysterkami z całą pewnością należy wiązać kościół św. Jakuba.

Budowę obecnej świątyni (nie jest jasne czy był tu wcześniejszy kościół) rozpoczęto w roku 1309, tj. 45 lat po powstaniu Nowego Miasta Toruń, dla którego miała to być fara. Prawo patronatu nad kościołem cysterki otrzymały w latach czterdziestych XIV stulecia. W tym czasie, w roku 1349, wysłały wspólnie z cysterkami chełmińskimi mniszki na nową fundację w Królewcu. Zgromadzenie toruńskie uchodziło za dość bogate, zakonnice posiadały dobra ziemskie, opiekowały się parafialną szkołą i pobliskim szpitalem św. Jakuba. Tymczasem od końca XIV wieku w archiwaliach mowa jest już wyłącznie o tutejszych benedyktynkach. Konwent, jak wiele innych przeżywał kryzys w okresie reformacji. W tym czasie znacznie się wyludnił, a także utracił na rzecz ewangelików kościół nowomiejski. Odrodzenie przeżył dzięki siostrzanemu zgromadzeniu z Chełmna. Do klasztoru przy św. Jakubie benedyktynki powróciły w roku 1667. Mieszkały tu do kasaty zgromadzenia, która nastąpiła w 1833 roku.

Pocysterski kościół św. Jakuba wyróżnia się niezwykle wysmakowaną architekturą. Jest to ceglana bazylika, otoczona wieńcem przypór, zdobiona szeregiem pinakli, kształtek ceglanych, malowanych blend oraz elementów glazurowanych. Wśród tych ostatnich zwraca uwagę zwłaszcza fryz fundacyjny ułożony w prezbiterium z żółto-zielonych płytek z literami. Świątynia nie została zasadniczo zmieniona od czasów średniowiecza i wygląda podobnie jak w czasach cysterek.

We wnętrzu przeważa wystrój barokowy. W tym stylu utrzymany jest m.in. pochodzący z lat 1731/2 okazały ołtarz główny pokryty złotą malaturą. W kościele zachował się jednak także wspaniały zespół malowideł ściennych z XIV wieku, przedstawiających m.in. różnych świętych. Jednym z najcenniejszych zabytków jest znajdujący się w nawie południowej wielki gotycki krucyfiks, z wyobrażeniem Chrystusa na Drzewie Życia, przeniesiony do kościoła św. Jakuba ze świątyni toruńskich dominikanów zburzonej w XIX wieku. Z oryginalnym wyposażeniem związany jest natomiast obraz pasyjny umiejscowiony na ścianie północnej prezbiterium, datowany na lata 1480-1490.

Na południe od kościoła znajduje się jedyne ocalałe skrzydło klasztorne. Mocno przebudowane w czasach nowożytnych utraciło swój średniowieczny wygląd, choć nadal posiada wspaniałe gotyckie piwnice. Budynek po rozwiązaniu konwentu przechodził różne koleje losu, pełniąc także m.in. funkcję więzienia. W ostatnim czasie podjęto tu gruntowne praca remontowe, celem przystosowania go na cele muzealne.

Po północnej stronie świątyni, przy ul. Szpitalnej zachował się budynek dawnego szpitala prowadzonego przez zakonnice, z charakterystycznym krucyfiksem nad głównym wejściem.

oprac. Anna Cicha
» strona główna
powiększ mapę

fryz gotycki
Madonna
Madona
krucyfiks z czarnym Chrystusem
Obraz - Jezus ukrzyżowany
wnętrze kościola - nawa glówna
krucyfiks
ambona