Informacja o szlakach


    CHEŁMNO
Ulokowane 40 km na północ od Torunia, malowniczo położone na wzniesieniu, górujące nad doliną Wisły gotyckimi wieżami i wstęgą murów obronnych Chełmno, to jedno z najstarszych i najważniejszych miast województwa kujawsko-pomorskiego. Uważny pielgrzym czy turysta wśród wielu średniowiecznych budowli znajdujących się na tutejszej starówce odnajdzie i ten zespół - ukryty nieco za neogotyckimi budynkami, "przytulony" niejako do murów obronnych, dawny klasztor i kościół cysterek.

Decyzję o sprowadzeniu mniszek cysterskich do Chełmna podjęli zapewne około 1265 roku krzyżacki mistrz krajowy - Ludwik von Baldesheim oraz biskup chełmiński Fryderyk von Hausen. W 1267 roku burmistrz wraz z radą miejską przekazali zakonnicom przybyłym z miejscowości Himmelpforte nad Menem cztery działki budowlane w północno-zachodniej partii miasta. Tam zaczęto wznosić klasztorne zabudowania, w większości istniejące do dziś wraz z kościołem pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty. W kolejnych latach chełmińskie cysterki otrzymały też kilka nadań ziemskich, m.in. w okolicy Tczewa. Klasztor i jego włości objął swą opieką w 1282 roku papież Marcin IV. Mniszki z Chełmna utrzymywały kontakt z cysterkami toruńskimi . W 1349 roku wspólnie obsadziły nową fundację cysterską w Królewcu, a z okolic roku 1388 pochodzi zapis, mówiący o wspólnocie duchowej tych zgromadzeń. Klasztor chełmiński, podobnie jak żarnowiecki i toruński, w ciągu późnego średniowiecza stopniowo stawał się benedyktyński - już pod koniec wieku XV w jednym z dokumentów biskupich mniszki z Chełmna nazwane są benedyktynkami. Ostateczna jednak zmiana obserwancji nastąpiła w następnym stuleciu. Przemiana ta związana była z odnową duchową zgromadzenia, wyniszczonego i opustoszałego na skutek reformacji oraz zarazy. Odrodzenia chełmińskiego klasztoru dokonała przybyła tu pod koniec 1578 roku Magdalena Mortęska (ksieni od roku 1579) jedna z najwybitniejszych kobiet epoki, która pomogła po zawieruchach czasu reformacji podnieść się wielu zgromadzeniom żeńskim. Kiedy zmarła w 1631 roku spoczęła w ukochanym klasztorze w Chełmnie. Klasztor benedyktynek chełmińskich przetrwał do okresu rozbiorów, kiedy to władze pruskie wydały decyzję o jego kasacie. Na szczęście, jednak, zabudowania klasztorne przekazano innemu zgromadzeniu - w 1821 roku zamieszkały tu Siostry Miłosierdzia św. Wincentego Paulo. Zakonnice te do dziś opiekują się klasztorem chełmińskim, prowadząc tu Dom Pomocy Społecznej dla Dzieci i Dorosłych.

Pomimo upływu lat, pewnych zmian i przebudów oraz dodania nowych elementów całego kompleksu, większość zabudowy klasztoru chełmińskiego "pamięta czasy cysterek", tj. pochodzi z okresu średniowiecza. Zwraca uwagę powstały na przełomie XIII i XIV wieku niewielki, ceglany kościół klasztorny o pięciobocznie zamkniętym prezbiterium i dwupoziomowym korpusie nawowym. Zajmująca górny poziom empora zakonna mieści jeden z najpiękniejszych i najcenniejszych elementów wystroju chełmińskiej świątyni - pochodzący z połowy XIV wieku malarski fryz z 44 scenami o tematyce zaczerpniętej z "Pieśni nad Pieśniami" i Nowego Testamentu. Natomiast najstarszym przedmiotem znajdującym się w kościele jest płyta nagrobna Arnolda von Lischoren (mieszczanina chełmińskiego) z 1275 roku. Wykonana została z ciemnego wapienia, a wyryto na niej wizerunek cysterki, opatki, z pastorałem i księgą, trzymającą dłoń klęczącego chłopca (zmarłego syna Arnolda). Płyta jest najstarszym tego typu zabytkiem na Pomorzu, a zarazem pięknym i rzadkim przykładem ikonografii cysterek z ziem polskich. Większość pozostałego wyposażenia pochodzi już z czasów nowożytnych i utrzymana jest w stylu barokowym. Wśród zabudowań klasztornych warto zatrzymać się szczególnie przy ich najstarszym, jeszcze "przedcysterskim" elemencie - Wieży Mestwina. Jest to umiejscowiona w północno-zachodnim krańcu założenia ceglana, trójkondygnacyjna budowla sprzed 1248 roku, w której Krzyżacy mieli więzić Mściwoja, syna księcia pomorskiego Świętopełka. Od wschodu do kościoła klasztornego przylega niezwykle urokliwy park rekreacyjno-wypoczynkowy. Po stronie północnej parku i zabudowy klasztornej teren mocno opada w dół, co sprawia, że ze znajdującej się tu alejki rozciąga się wspaniały widok na dolinę Wisły.

oprac. Anna Cicha
» strona główna
powiększ mapę

zobacz powiększenie
zobacz powiększenie
zobacz powiększenie
zobacz powiększenie
zobacz powiększenie